Zapraszam was do recenzji książki dwóch autorek Adele Faber i Elein Mazlish. Bohaterki dzisiejszych poczytAnek są ekspertkami komunikacji międzypokoleniowej. W swoich książkach podają konkretne i sprawdzone metody na budowanie trwałej więzi poprzez rozmowę. Pierwszą książką autorek jest publikacja „Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały. Jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły”. O tej książce napisze następnym razem.

Kiedy na świat przychodzi nasze dziecko, mamy wrażenie, że zależność ta będzie trwała cały czas. Natomiast z czasem nadejścia dojrzewania uruchamia się w nastolatku naturalna potrzeba oderwania od nas, co budzi w nas poczucie porażki. Nasze dzieci zaczynają z nami mniej rozmawiać; mają swoje tajemnice; niechętnie dzielą się swoimi przeżyciami; stawiają nam granice i czasem bardzo dynamicznie stawiają warunki. Czy można coś z tym zrobić? Jak mówić do nastolatków?

Jak słuchać, żeby słyszeć?

Kiedy nasz przyjaciel ma problem i prosi nas o spotkanie, wówczas chętnie pozostawiamy nasze sprawy, by oświęcić mu czas. Potrafimy wówczas słuchać i pocieszyć. Nie przychodzi nam do głowy podać mu schemat rozwiązania jego problemu, a tym bardziej nie załatwiamy w jego imieniu sytuacji konfliktowej. A jak jest z naszymi dziećmi? Czy nie jest tak, że zdarza się nam zbagatelizować problem, z którym przyszło dziecko? Każemy mu czekać, bo właśnie naszej przyjaciółce wydarzyło się coś strasznego? Czy nie przekładamy innych spraw nad problemem dziecka? A gdy już jesteśmy z nim, to czy przypadkiem nie dajemy rad i rozwiązujemy ten problem za niego? Z moich doświadczeń pedagogicznych wynika, że często tak jest. Rodzice potrafią się sami skłócić za swoje dzieci, gdy te już dawno zapomniały, w czym problem. Jednak niechęć rodziców przechodzi do przestrzeni dzieci i często nastolatki zrywają między sobą relacje.

Jak komunikować się z nastolatkiem?

Może zauważyliście, że mieliśmy misję nauczenia naszego dziecko umiejętności sprzątania po sobie, mycia się co wieczór, przebierania, jedzenia posiłków przy stole i nagle, nie wiadomo, kiedy, nasza pociecha wkraczając w wiek dojrzewania kompletnie zapomina te umiejętności! Do łóżka lubi chodzić spać w dresie; najchętniej jadłoby w łóżku i z niego nie wychodziło; bałagan w pokoju rośnie jak przysłowiowe drożdże; może przedkładać higienę ciała nad wygląd. Może chować się w obszernych bluzach w kapturze lub eksponować swoje ciało. I praktycznie mamy wrażenie, że na nowo zaczynamy całą edukację. Co się takiego wydarzyło?!

Zmienny mózg

Okres dojrzewania, to Koktajl Mołotowa w mózgu. Zmiany biochemiczne powodują, że nastolatkowi samemu trudno ze sobą wytrzymać. Gdybym mogła to do czegoś porównać, to u kobiet czas przed miesiączką, czas ciąży i menopauza, a u mężczyzn czas wzięcia odpowiedzialności za rodzinę, andropauza i kryzys wieku średniego w jednym. Nastrój naszego dziecka zmienia się w ciągu dnia kilku jak nie kilkunastokrotnie. I to co dla nas wydaje się błahe, dla nich jest końcem świata. Dobrze jest to uszanować i podejść do tego ze spokojem. Charakteryzuje ich w tym czasie wysoka wrażliwość na siebie i nawet jeśli chcieliby być bardziej wyważeni, nie potrafią. Więc litania typu: umyj zęby, idź spać, bo już późno, nie chodź w tych spodniach, daj wypiorę jeszcze bardziej buduje mur w komunikacji z nastolatkiem. Jak myślicie, gdyby wam ktoś tak głowę suszył, chyba dostalibyście gorączki.

W naszych wypowiedziach podświadome lokujemy: obwinianie, oskarżanie, przezywanie, groźby, rozkazy, kazania i morały, ostrzeżenia, męczeństwo, porównywanie, sarkazm i wieszczenie. Ten ogromy wór sami dostaliśmy jako schedę od naszych rodziców i potrzebujemy dużej świadomości, by nie przekazać go naszym nastolatkom. To bardzo trudny czas dla nas jako rodziców, by poradzić sobie ze swoją frustracją i dla nastolatków, bo czują się w tym czasie ogromnie rozbici. Ten czas jest jednak potrzebny do kształtowania swojej odrębności i osobowości. Bądźmy wsparciem dla własnych nastolatków.

To jak mówić, by nas słuchały?

Czasami poprzez fakt, że nikt nas nie nauczył pozytywnej komunikacji, najczęściej korzystamy z zakazów, osądzania i mówienia poprzez komunikat Ty. Kiedy nasze dziecko zrobi coś, czego nie akceptujemy, wówczas mówimy:

Absolutnie nie pójdziesz na całonocne urodziny. (zakaz)
Co, naprawdę? Tylko głupek mógł tak pomyśleć. (osądzanie)
Ty nigdy nie potrafisz posprzątać łazienki do porządku. (osądzenie i mówienie przez komunikat TY).

Korzystając z pozytywnej komunikacji opieramy się na zrozumieniu całego zdarzenia stosując pięciostopniowy sposób komunikacji. Najpierw opisz co czujesz jako rodzic w sytuacji, gdy dziecko nie zrobiło czego od niego oczekiwaliśmy. Potem określ, czego oczekujesz. Następnie pokaż, jak dziecko może poprawić swoje postępowanie. Zaproponuj wybór i przejdźcie do działania.

Zobacz, jak to może wyglądać na wybranym przykładzie:

– JA: Kasiu, umówiłyśmy się na posprzątanie łazienki. Czuję złość, bo łazienka nadal jest brudna.
– KASIA: No tak, zapomniałam.
– JA: Oczekuję, że jak na coś się umawiamy, to dotrzymujesz słowa.
– KASIA: Ojej tak, miałam jeszcze coś do dokończenia i muszę jeszcze zadanie zrobić.
– JA: Rozumiem, że masz swoje rzeczy do zrobienia. Możesz posprzątać łazienkę teraz, w czasie przerwy, między zadaniami jako odskocznię od pracy lub najpóźniej o 18.00. Co wybierasz?
– KASIA: Super, zrobię sobie przerwę między zadaniami, bo teraz chcę dokończyć tę pracę.
– JA: Nastaw sobie budzik, byś pamiętała.
– KASIA: Dzięki mamo. Już nastawiam.

Wspólne poszukiwanie rozwiązań w sytuacjach konfliktowych

Są jednak sytuacje, gdy konflikt przybiera zdecydowanie większy obrót. By nie zacietrzewić się w swoim stereotypowym podejściu i uszanować zdanie swojego nastolatka, warto poświęcić czas na zrozumienie jego perspektywy. Często zdarza się, że tak kurczowo trzymamy się swojej opcji, że nie dostrzegamy innych rozwiązań, a tym samym pobudek naszych dzieci. W takich sytuacjach proponuję pięciostopniowe wspólne poszukiwanie rozwiązań w sytuacjach konfliktowych.

Krok 1

Poproś dziecko, by opisało swój punkt widzenia tej sytuacji. Poznaj lepiej jego motywy.

Krok 2

Przedstaw teraz swój punkt widzenia. Opisz, jak ty widzisz całą sytuację.

Krok 3

Zaproś dziecko do wspólnego poszukania rozwiązania tej sytuacji.

Krok 4

Weźcie kartę i zapiszcie wszystkie pomysły, które wam przyszły do głowy, bez ich oceny.

Krok 5

Wybierzcie z propozycji te, które według was są do zaakceptowania dla obu stron.