Żyjemy w czasach, gdzie wokół nas kultura ma dwa skrajne znaczenia. Jedno odnosi się do podstawowych wartości jakimi jest dobro, piękno i prawda. Drugim skrajnym znaczeniem jest krąg kulturowy, który przesiąknięty jest chamstwem, okrucieństwem, przemocą i materializmem. To sprawia, że wielu rodziców może nie czuć się pewnie wychowując swoje nastoletnie dzieci. Zatem jak komunikować się z nastolatkiem?

„Małe dzieci, mały kłopot; duże dzieci, duży kłopot”

Ludzie łączą się w pary i tworzą rodziny, w których świadomie decydują się na posiadanie potomstwa. Zmienia nam się kierunek, gdyż dostrzec można wiele młodych związków, które zamiast dzieci maja zwierzęta. Skąd ta zmiana? Posiadanie zwierzęcia może być naturalnym treningiem przygotowującym do opieki i troski nad żywą istotą. Staje się członkiem rodziny. Część młodych ludzi nie jest gotowa na świadome rodzicielstwo i związanym z tym naturalnych ograniczeń, stąd potrzebę miłości i troski przelewają na zwierzęta. Część młodych ludzi świadomie decyduje się na bycie nie rodzicem, ponieważ warunki, w jakich żyją nie dają im poczucia bezpieczeństwa, a co za tym idzie zwiększa się lęk związany z zabezpieczeniem sobie i dziecku godnych warunków emocjonalno-materialnych.

Przysłowie „Małe dzieci, mały kłopot; duże dzieci, duży kłopot” niesie w sobie część prawdy. W momencie dojrzewania naszych dzieci, niektórzy rodzice mogą poczuć wręcz żal i rozgoryczenie w związku z drastycznym, w niektórych wypadkach, odseparowania się dzieci od nich samych. Wydawać by się mogło, że nagle nasze nastoletnie dziecko zaczyna mieć przed nami tajemnice; siedzi w pokoju nie chcąc spędzać z nami czasu; ma znajomych, których nam nie przedstawia; na wiele naszych uwag reaguje agresją i sami już nie wiemy, co możemy, a czego nie możemy powiedzieć, by w domu nie doszło do awantury. Nagle, komunikowanie się z nastolatkiem stało się górą nie do przejścia, stąd odczucie poczucia straty i więzi z własnym dzieckiem sprawia, że jeszcze bardziej zaburzamy relację z nastolatkiem, by w kocu dopasować się do tego przysłowia. A wcale tak nie musi zostać.

Pętla dwóch torów reakcji

Uczucie przytłoczenia i straty jaką odczuwają rodzice nastolatków najczęściej wrzuca nas jak wagoniki na dwa tory. Jeden tor związany z lękiem i w związku z tym stajemy się surowi wobec dziecka. By mieć poczucie panowania nad sytuacją zaczynamy układać naszą relację z nastolatkiem na zasadzie kar i zasad narzuconych przez nas, jako dorosłych. Lęk przed zagrożeniem kręgami kultury sprawia, że trzymamy dzieci krótko na smyczy. Drugi tor związany jest z poczuciem osamotnienia i bezradności, wówczas, gdy nasze prośby i błagania nie pomagają, a awantury sprawiają, że coraz bardziej oddalamy się od siebie, rozkładamy z bezradności ręce i oddajemy dziecku swobodę własnego decydowania o sobie.

Zapewne uświadamiacie sobie, że ani pierwszy, ani drugi wagonik nie sprawi, że cało dojedziemy w dorosłość naszego dziecka. Dojechać, może i dojedziemy. Jednak i my jako rodzice możemy odczuwać smak porażki wychowawczej, a dorosły już nastolatek borykać się może z konsekwencjami naszego stylu wychowawczego. Jest taka teoria, która głosi, że nie ma dorosłego, który nie dźwiga błędów wychowawczych z dzieciństwa. Nie, moją intencją nie jest oskarżanie rodziców o błędy, bardziej zależy mi na uświadomieniu jak można zrobić to inaczej, by wysiąść z tych dwóch wagoników, które nas oddalają od naszych dzieci. I jeżeli jest jakiś wysiłek wart wykonania, to właśnie wysiłek związany ze świadomym wpływaniem na swoje nastoletnie dzieci, by stali się pełnymi dorosłymi.

Zrozumieć nastolatka

To pierwsza i najważniejsza zasada, od której zaczynamy świadome rodzicielstwo. Życie nastolatka jest ogromnie przytłaczające. Natura, a dokładnie zmiany hormonalne ich nie rozpieszczają. Czują radość, by za chwilę przechodzić ból egzystencjalny. Sami nie rozumieją siebie i otaczającego świata. Patrzą na rzeczywistość podobnie jak Kai z baśni o Królowej Śniegu i nie ma wokół nich Gerdy, która z miłości i wiary w niego, spieszy mu z pomocą. Mają natomiast: Jak się zachowujesz?! Przestań! Co z ciebie wyrośnie?! Kto to widział?! A rób co chcesz! Jak myślicie, zachęca to do otwarcia się na rodziców? Jaki sens ma szukanie pomocy u osób, które albo nie są nimi zainteresowane, albo funkcjonują na bazie zakazów i kar? Sami zastanówcie się, czy otworzylibyście się na takie osoby? Już widzę, jak rozmawiam o swoich rozterkach z koleżanką, która mnie ignoruje lub mówi mi, co mam zrobić. Hmm, nigdy. Stąd też i nasze dzieci nie otwierają się na nas. Tutaj polecam serdecznie mój wpis blogowy „Jak słuchać swoje dziecko” oraz film na YouTube pod tym samym tytułem.

Jesteśmy rodzicami i to naszą rolą jest wesprzeć swoje dzieci, gdy inni wobec nich wywierają presję i zachowują się okrutnie. To naszą rolą jest wyjaśnić, jak przebiega dojrzewanie i jakie zmiany fizyczne w nich następuje, by siedemnastoletnia dziewczyna nie była zbywana zdaniem: Fujjj, nie chcę o tym wiedzieć! Gdy córka martwi się o wydzielinę z pochwy. To naszą rolą jest pokazywać im, że rozwój znajduje się poza strefą komfortu, że mają walczyć z przymusowym konformizmem i realizować własne pragnienie bycia wiernym sobie samemu. To jest naszą rolą.

Świat uczuć i emocji

Nastolatki stopniowo zaczynają zarządzać własnymi emocjami. Częściej już odnoszą się do tego co czują i w żadnej mierze nie należy podważać, bagatelizować, a tym samym umniejszać emocjom jakie doświadczają. Zamiast, w sytuacji, gdy dziecko wróciło ze szkoły zmartwione, bo nauczyciel ośmieszył go przed klasą, mówić:

– Przestań się mazgaić. Nic wielkiego się nie stało. Życie.

W tym komunikacie jest zakaz odczuwania tego co się czuje, ignorancja i sarkazm.

Powiedz:

 – Rozumiem, że trudno Ci było znieść słowa nauczyciela. Przykro mi. Potrzebujesz czegoś?

W tym komunikacie zawarte jest zrozumienie emocji. Wyrażona jest empatia i chęć pomocy. Zobaczcie jedno zdanie, a ile w nim przekazu.

Co się mieści w naszych (dorosłych) głowach. Co wynieśliśmy z domu? Przyjrzyjcie się komunikatowi i przypomnijcie sobie teksty waszych rodziców. Gdyby wam, wasz nastolatek powiedział:

 – Nie idę do liceum, składam papiery do szkoły branżowej.

To jak myślicie, co mógłby usłyszeć? Może:

 – Chyba oszalałeś?! Nie po to się z matką tyle namęczyliśmy, byś teraz rezygnowała z lepszego startu.

 – To najgłupsza rzecz, jaką słyszę, ale cóż można się po tobie spodziewać.

 – Poczekaj, poczekaj, jeszcze będziesz tego żałować.

 – A rób co chcesz, to twoje życie. Ktoś musi sprzątać ulice.

W tych wypowiedziach usłyszeć można: ośmieszenie, krytykę, osąd, ignorancję, groźbą. Żadne z tych zdań nie było wzmacniające i nie wpłynęło na zmianę decyzji dziecka.

Najwyższa pora, by nauczyć się słuchać tego, co mówią do nas nasze dzieci. Słyszymy na co dzień wiele informacji, ale rzadko kiedy słuchamy. Gdy przychodzi do nas przyjaciel lub przyjaciółka, która doświadcza kryzysu, jesteśmy w stanie słuchać z uważnością, okazać empatię, przytulić i zapytać o to, czego potrzebuje. A co w sytuacji, gdy to nasze dziecko przyjdzie ze swoim problemem? Czy z racji tego, że jesteśmy dorośli i jednocześnie rodzicami, rościmy sobie prawo do tego, by dawać rady i nakazywać, co ma robić lub samemu przejąć pałeczkę i zareagować, a nie pozwolić dziecku zmierzyć się z problemem. Jest taka zasada: Problem szybciej się rozwiąże, jak się z nim zmierzysz. W odniesieniu do wypowiedzi powyżej, podam propozycję reakcji:

 – Nie idę do liceum, składam papiery do szkoły branżowej.

 – Rozumiem kochanie, że to jest twoja decyzja. Chciałabym zrozumieć czym jest podyktowana, jak ty to widzisz. Możesz mi to wyjaśnić?

Ważną rzeczą jest w pierwszej kolejności dopytanie się o postrzeganie tej decyzji dziecka, byśmy mogli się do niej odnieść. Może okazać się, że nasze dziecko nie wierzy we własne możliwości, może obawiać się, że w liceum nie da sobie rady, albo do tej szkoły idzie jej ulubiona koleżanka. Najpierw zbadajmy sprawę i… nigdy nie oceniajmy, nie osądzajmy, nie ośmieszajmy.